„Stwórz doskonały i innowacyjny zespół sukcesu!"
W obecnych realiach większość ludzi niezależnie od wieku i profesji staje się członkami różnych zespołów. Począwszy od klas w szkołach poprzez grupy studenckie, kościelne, artystyczne, zespoły sportowe, różnego rodzaju organizacje, kończąc na świecie biznesu. Umiejętność odpowiedniej współpracy jest niezbędnym elementem potrzebnym do skutecznego rozwiązywania problemów czy wspólnego podejmowania decyzji. Niestety obecny system edukacji jest najczęściej tak stworzony, że w szkołach kładziony jest olbrzymi nacisk na umiejętności indywidualne. Uczniowie bardzo rzadko uczą się tej jednej z najważniejszych umiejętności - efektywnego wspólnego działania.
Głównym celem tego artykułu jest pomoc w zrozumieniu, jakie czynniki mają wpływ na sukces zespołu w procesie kreatywnego rozwiązywania problemów (CPS Creative Problem Solving) oraz dostarczenie cennych wskazówek, które pomogą w zbudowaniu „zespołu sukcesu".
Od ponad 25 lat na świecie istnieje program, dzięki któremu można poznać zalety bycia członkiem zespołu oraz nauczyć się wykorzystywać techniki wspomagające produktywne myślenie (krytyczne + kreatywne). Program ten jest skierowany do każdego! W programie uczymy stosowania tych samych technik dzieci w przedszkolach (Program Rising Stars), młodzież szkolną, studentów (m.in. programy DestiNation Imagination, Imagination 4 Life), kończąc na największych organizacjach na świecie takich jak General Electric, IBM, Hewlett Packard, czy nawet Armia amerykańska i NASA (Program DIcor®).
Najważniejszą rolę w tworzeniu dobrego zespołu pełni jego lider. W szkole może pełnić ją nauczyciel przedmiotu, wychowawca, opiekun organizacji szkolnej. „Rolą lidera zespołu (wg wytycznych Destination ImagiNation) jest praca jako moderator w procesie kształcenia. Lider zespołu jest osobą będącą z boku i zarządzającą zespołem w kierunku osiągania przez niego celów (...) Cała uwaga lidera zespołu powinna być skupiona na prowadzeniu procesu poszukiwania, odkrywania i rozwiązywania problemów, jakich drużyna doświadcza podczas swojej pracy".
W jaki sposób lider zespołu prowadzi proces i buduje efektywne zespoły?
Na wstępie wskazówki, które pomogą zrozumieć trzy ważne zadania lidera zespołu tj.: rozwijać, przewodzić, uczcić.
Rozwijać - Zespoły sukcesu nie tworzą się przez przypadek. Rozwój skutecznej drużyny wymaga wiele uwagi i wysiłku ze strony lidera, jak i ze strony członków zespołu (drużyny). Na tym etapie budowania zespołu lider musi dawać dobry przykład w posługiwaniu się umiejętnościami, a także musi wyjaśniać i uczyć członków zespołu umiejętności potrzebnych do tego, aby osiągali sukcesy.
Przewodzić - Praca lidera nie kończy się na wyjaśnianiu, uczeniu i dawaniu przykładów posługiwania się odpowiednimi umiejętnościami. Aby członkowie zespołu byli kompetentni i pewni siebie w samodzielnym stosowaniu tychże umiejętności, muszą solidnie ćwiczyć. Dla zespołów sukcesu odpowiednia współpraca staje się czymś naturalnym, komfortowym i odruchowym. Można powiedzieć, że zadaniem lidera zespołu jest kierowanie drużyną tak, aby potrafiła sama sobą kierować.
Uczcić - Wiele osób postrzega naukę jako „coś ważnego, nad czym trzeba troszkę pocierpieć i rzadko jest czymś zabawnym czy ciekawym". W rzeczywistości osoby, które są zaangażowane w naukę rozwiązywania problemów oraz kreatywność, przekonują się, że te doświadczenia stają się dla nich bardzo satysfakcjonujące i radosne. Pomoc w dostrzeżeniu i cieszeniu się z ich kreatywności i produktywności jest nieodzownym elementem pracy lidera. Dlatego też, uczestnictwo w programach Destination ImagiNation, Inc. jest silnie motywującym doświadczeniem, podczas którego każdy uczy się czegoś nowego. Ważne jest, że ludzie odkrywają, że program, metody, których używają i więź, jaką budują są czymś atrakcyjnym!
Na początku trzeba by zadać sobie pytanie:
Jaki zespół można nazwać „zespołem sukcesu"?
Odpowiedź jest bardzo prosta. „Zespół sukcesu" to taki, któremu udaje się osiągnąć wspólny cel. Trzeba jednak wyjrzeć poza tą prostą odpowiedź. Drużyny sukcesu mogą być zespołami, które doskonale spisują się w rywalizacji i otrzymują za to pochwały, oceny, nagrody, medale lub publiczne wyróżnienia, czy też inne formy doceniania ich rezultatów, jak na przykład premia w pracy. Rzeczywiście mogą to być dowody osiągnięcia sukcesu, są one namacalne i widoczne. Większość ludzi, niezależnie od wieku i rodzaju rywalizacji, uwielbia te oznaki sukcesu, są one elementem motywującym do pracy. Staja się dla nich celem do którego dążą. Zjawisko to jest zupełnie naturalne. Jednak jest również szereg innych wskaźników sukcesu, które są równie ważne i mają ogromny wpływ na zespół. Są to między innymi:
1. Sprostanie kluczowym celom programu, organizacji itp.
W przypadku programu DI jest to:
Krzewienie wśród uczestników umiejętności kreatywnego i krytycznego myślenia.
Uczenie stosowania metod oraz narzędzi do Kreatywnego Rozwiązywania Problemów.
Rozwijanie umiejętności pracy w zespole, współpracy i umiejętności przywódczych.
Podsycanie ciekawości i angażowanie uczestników do aktywnego poszukiwania. Motywowanie do odkrywania zupełnie nowych ścieżek, jak i kładzenie nacisku na szczegóły wzmacniające rozwiązanie.
Poprawianie umiejętności pisemnej, jak i werbalnej komunikacji oraz prezentacji (zarówno improwizacyjnej, jak i przygotowanej).
Promowanie poznawania, wykorzystywania i rozwijania wielu różnych talentów i mocnych stron.
Rozbudzanie entuzjazmu i zaangażowania do kreatywnego rozwiązywania rzeczywistych problemów.
2. Odkrywanie w sobie osobistych talentów i mocnych stron.
Uczestnictwo w programach Destination ImagiNation, Inc. pomoże uczestnikom odkryć swoje silne strony, zainteresowania i talenty, których wcześniej nie byli świadomi, bądź sprawdzić, czego nie będą chcieli robić w przyszłości. Odkrycie swoich talentów i mocnych stron jest istotnym doświadczeniem w życiu ludzi niezależnie od wieku.
3. Budowanie poczucia własnej wartości i godności.
Członkowie drużyny zyskują wiarę w swoje umiejętności kreatywnego oraz krytycznego myślenia poprzez angażowanie się w rozwiązywanie nowych zadań i wyzwań, uczenie się i wykorzystywanie nowych narzędzi, wspólne rozwiązywanie problemów. Wiedzą, że są w stanie skutecznie mierzyć się z różnorodnymi problemami. Zdobywają również przeświadczenie, że kreatywność nie jest rzadką odmianą geniuszu, którą wykazać się mogą tylko nieliczni.
4. Budowanie „Nowego społeczeństwa świata ciągłej zmiany".
Popularne powiedzenie mówi, że „jedyną rzeczą stałą jest ciągła zmiana". Nasz obecny świat ciągle się zmienia, a tempo tych zmian stale narasta. Jest rzeczą bardziej niż pewną, że nasz przyszły sukces, a nawet przeżycie, będzie zależeć od naszych umiejętności efektywnego radzenia sobie ze zmianą. Dzięki uczestnictwu w naszych programach uczestnicy stawiają czoła wyzwaniom w oparciu o umiejętności posługiwania się praktycznymi narzędziami oraz silne, dobrze zbudowane zespoły.
Osiem cegieł będących fundamentem Drużyny Sukcesu:
1. Wspólne zamiary i cele: Skuteczny zespół zna i zgadza się ze swoją misją i zadaniami, które należy wykonać oraz z celami, do których dąży. Akceptuje te cele i poświęca się, aby je osiągnąć.
Wysiłki lidera w tym obszarze powinny się skupiać na:
Zidentyfikowaniu wspólnych celów oraz postawieniu ich jasno i treściwie, najlepiej
na tablicy widocznej podczas każdych zajęć.
Upewnieniu się, że każdy członek zespołu rozumie cel grupy i uznaje go jako swój, identyfikuje się z nim.
Wspieraniu wysiłków drużyny w wyrażaniu swoich celów i swojego stosunku
do nich.
Motywowaniu i inspirowaniu drużyny do odkrywania możliwości, jakie otwiera przed nimi skuteczne zrealizowanie celu drużyny.
Rozwijać, przewodzić, uczcić - Lider powinien używać zadań bądź ćwiczeń „na rozgrzewkę", które będą stymulowały ciekawość członków zespołu w kierunku zrozumienia wyzwania. Zadawać otwarte, zagadkowe i paradoksalne pytania. Kierować drużynę do dyskutowania nad celami, wypisywania ich oraz definiowania rodzajów problemów, jakie muszą rozwiązać, związanych z wyzwaniem lub wynikających z pracy w grupie. Zachęcać członków swoich drużyn do głośnego zadawania pytań (nawet samym sobie). Zrobić listę czynników, które będą prowadziły do sukcesu zespołu. Wygospodarować sobie czas na przejrzenie i przedyskutowanie postępów, jakie zespół poczynił do tej pory oraz usystematyzowanie sobie celów któtko- i długoterminowych. Co najważniejsze, musi z zespołem celebrować każdy cel lub krok do przodu, jaki podczas dotychczasowej pracy osiągnął.
2. Dzielenie się odpowiedzialnością i przywództwem: Każdy członek zespołu sukcesu musi znać i akceptować swoją rolę i swoją odpowiedzialność. Każdy z nich może przyjąć rolę przywódcy, bądź też wspierać jego wysiłki w przypadku różnorodnych zadań lub okoliczności.
Wysiłki lidera w tym obszarze powinny się skupiać na:
Zapewnieniu każdemu członkowi zespołu pełnej jasności, co do roli, jaką ma pełnić
w zespole.
Wzmaganiu niezależności, każdy członek zespołu powinien zrozumieć, że ma wkład w pracę grupy i potrzebuje jej wsparcia.
Pomaganiu odczuć każdemu członkowi zespołu, że jest kimś szczególnym i ukazywaniu im możliwości, w których mogą wesprzeć drużynę w istotny sposób.
Rozwijać, przewodzić, uczcić - Obowiązkiem lidera jest przedyskutować podobieństwa i różnice wśród członków zespołu. Wziąć pod uwagę ich talenty, zainteresowania, preferowane style radzenia sobie z wyzwaniami, a także ich doświadczenie związane z rozwiązywanym problemem oraz to jak mocne strony każdego członka zespołu wpłyną na wzrost jakości zespołu. Stwarzać drużynie możliwości współpracy podczas planowania grafików, terminów oraz procedur. Pomagać w przydzielaniu ról dla każdego członka zespołu, a także dyskutować nad istotnością każdej z tych ról. Stworzyć prosty formularz, w którym członkowie drużyny będą mogli umieszczać decyzje, jakie powzięli tak, aby drużyna mogła cały czas mieć kontrolę nad postępem swoich prac. Rozpoznawać i chwalić wkład wszystkich członków zespołu. Należy również motywować członków swojego zespołu do zauważania wysiłków i wkładu swoich kolegów.
3. Ekspertyza środowiska: Członkowie drużyny sukcesu znają otoczenie organizacji i programu, w którym uczestniczą. Znają zasady gry, zgadzają się na ich przestrzeganie, a także uczą się jak wykorzystywać swoją wiedzę podczas odnajdowania możliwości i radzenia sobie z wyzwaniami. Rozumieją kulturę i wartości, jakie płyną z programu oraz jego elementów, wiedzą jak ich cele i rola mogą wspierać i być wspierane przez ich organizację (np. klasę, szkołę).
Wysiłki lidera w tym obszarze powinny się skupiać na:
Poznaniu reguł panujących w organizacji/ programie.
Poznaniu bliżej kultury i klimatu organizacji, w której pracuje oraz czerpaniu z niej inspiracji i szukaniu wkładu dla zadania zespołu.
Wykorzystywaniu zasobów organizacji, które mogą wspierać drużynę w radzeniu sobie z wyzwaniami i osiąganiu celów.
Rozumieniu wyzwania drużyny i prowadzeniu poszukiwań w kierunku poszerzania materiału, elementów bądź zagadnień związanych z tym wyzwaniem.
Skupianiu uwagi na elementach wymaganych i zachęcaniu do efektywnego radzenia sobie z problemami.
Umiejętnym stawianiu pytań o wyjaśnienie, jeżeli jest to potrzebne.
Poznaniu procedur i terminów oraz dotrzymaniu ich.
Pomaganiu zespołowi skupiać się na zadaniu, nie oddalać się zbyt daleko w różne dygresje.
Obserwowaniu wyników innych zespołów i uczeniu się od nich, ale nie kopiowaniu.
Analizowaniu postępów i świętowaniu sukcesów.
Rozwijać, przewodzić, uczcić - Każdy członek drużyny musi się zobowiązać do poznania i kierowania się procedurami i regułami panującymi w programie lub organizacji. Może tu być pomocna współpraca z osobami bardziej doświadczonymi. Wymiana informacji i doświadczeń pozwoli nam na jeszcze efektywniejszą pracę oraz uniknięcie błędów.
4. Ekspertyza procesu - Drużyny sukcesu uczą się i wykorzystują liczne narzędzia, które mogą stać się dla nich pomocne podczas generowania pomysłów czy ewaluacji, a także
w zrozumieniu i zdefiniowaniu problemu oraz przygotowaniu się do działania. Znają
i potrafią pewnie oraz efektywnie zastosować proces Kreatywnego Rozwiązywania Problemów (CPS).
Wysiłki lidera w tym obszarze powinny się skupiać na:
Ułatwieniu drużynie nauczenia się podstawowych wytycznych, które umożliwiają produktywne generowanie rozwiązań i skupianie uwagi.
Umożliwieniu członkom zespołu poznania etapów i składników systemu CPS oraz nauczeniu jak wykorzystywać narzędzia generujące pomysły i skupiające uwagę.
Prowadzeniu do samodzielności podczas dobierania narzędzi wspomagających myślenie.
Dostosowywaniu się do potrzeb osób o różnych stylach rozwiązywania problemów, aby wykorzystać produktywny wkład każdego członka zespołu.
Rozwijać, przewodzić, uczcić - W początkowej fazie spotkań lider uczy i pomaga wykorzystywać w praktyce odpowiednie narzędzia do generowania pomysłów i skupiania uwagi. Można również wprowadzić model CPS, przedstawić jego etapy i składniki, a także przetestować jego użyteczność na prostych przykładach. Rolą lidera jest dawać wskazówki jak samodzielnie dobierać najlepsze narzędzia. Jego zadaniem jest pomoc członkom zespołu w staniu się bardziej kompetentnymi i pewnymi swoich umiejętności, w samodzielnym stosowaniu procesu kreatywnego rozwiązywania problemów napotkanych podczas pracy nad różnymi wyzwaniami.
5. Wysoka komunikacja - Członkowie drużyny sukcesu słuchają się na wzajemnie, a także komunikują się w sposób otwarty i szczery.
Wysiłki lidera w tym obszarze powinny się skupiać na:
zaufaniu
otwartości
szczerości
dialogu i komunikacji dwukierunkowej
aktywnym słuchaniu
uwolnieniu się od obawy przed oceną
koleżeństwie i podekscytowaniu z faktu wspólnej pracy
Rozwijać, przewodzić, uczcić - Bardzo wiele zyskać można przez ćwiczenia, które budują zaufanie między członkami zespołu np. praca parami w sytuacji, gdzie jedna osoba ma zasłonięte oczy. Należy pomagać im w wyrażaniu swoich reakcji i uczuć, w sposób szczery i konstruktywny. Można również ćwiczyć powtarzanie tego, co powiedziała osoba przed nami. Ćwiczyć i wykorzystywać wytyczne do konstruktywnego procesu generowania pomysłów i skupiania uwagi, ze szczególnym potwierdzeniem „twierdzącej oceny". Stwarzać atmosferę, w której błędy stają się możliwością do uczenia się i udoskonalania, a drużyna będzie w stanie trzymać się razem nawet, gdy napotka na duże przeciwności i opory. Pomóc członkom drużyny w stosowaniu konstruktywnej krytyki. Należy cieszyć się wszystkimi nowymi pomysłami czy rozwiązaniami, które zostały osiągnięte dzięki dobrej i efektywnej komunikacji lub gdy zespół dotarł do nich przez przeanalizowanie wcześniejszych błędów.
6. Szacunek dla ludzi i pomysłów - Członkowie zespołu sukcesu rozpoznają i szanują różnice między sobą. Rozumieją się na wzajem i wspierają swoje potrzeby oraz mocne strony pozostałych. Pracują w kolektywie, natomiast konflikty rozwiązują w sposób konstruktywny
Wysiłki lidera w tym obszarze powinny się skupiać na:
Dodawaniu wartości różnym pomysłom i perspektywom.
Zrozumieniu swoich mocnych stron i potrzeb.
Umiejętności radzenia sobie konstruktywnie w sytuacjach konfliktowych - analiza bez atakowania.
Poświęcaniu się dla lepszej współpracy
Rozwijać, przewodzić, uczcić - Lider powinien uczyć członków zespołu jak konstruktywnie wyrażać brak zgody. Zachęcać ich również do przedstawiania i dyskutowania na temat odmiennych punktów widzenia. Bardzo pomocna może być zabawa w przyjmowanie odpowiednich ról/zachowań/postaw, aby pomóc zrozumieć i docenić inne punkty widzenia. Przyjmować otwarcie wszystkie sytuacje konfliktowe. Nie można ich ukrywać i udawać, że nigdy się nie przydarzyły. Należy rozwiązywać je uważnie i cierpliwie, bowiem efektywne drużyny buduje czas.
Dzięki specjalnemu badaniu (Badanie VIEW) członkowie zespołu mogą dowiedzieć się więcej o stylach rozwiązywania problemów i mocnych stronach każdego z nich. Znając swoje indywidualne podejście do problemu, łatwiej zrozumieć i zaakceptować wzajemne różnice, a także lepiej je wykorzystać w przyszłości. Lider powinien zachęcać członków drużyny do wyrażania swoich preferencji oraz do chwalenia każdego unikatowego pomysłu lub punktu widzenia każdego z członków zespołu.
7. Skupienie na ważnych rezultatach - Członkowie zespołu sukcesu skupiają się na swoich celach, pomagają sobie na wzajem i wspierają się podczas podejmowania decyzji, udzielaniu sobie i otrzymywaniu informacji zwrotnej, a także utrzymują balans pomiędzy duchem drużyny a osiągnięciem celu.
Wysiłki lidera w tym obszarze powinny się skupiać na:
Utrzymywaniu równowagi między duchem zespołu a osiągnięciem celu.
Tworzeniu i podążaniu za wspólnymi regułami i procedurami.
Dostarczaniu i motywowaniu do formułowania na bieżąco informacji zwrotnych.
Sprawianiu, aby wszyscy byli dumni z uzyskanych wyników.
Ustanowieniu i utrzymywaniu swobody w odkrywaniu.
Nie dopuszczaniu, aby siła i pozycja osoby tworzącej pomysł była siłą napędową wysiłków.
Odrzuceniu osobistych planów na bok na korzyść potrzeb zespołu.
Rozwijać, przewodzić, uczcić - Rolą lidera jest pomoc członkom zespołu w zrozumieniu, czym jest „dobra robota". Może zaproponować, aby wypisali listę czynników wskazujących na dobrze wykonaną pracę. Lista ta może być narzędziem sprawdzającym i podsumowującym wykonaną pracę. Lider powinien poprowadzić swoją drużynę tak, aby potrafiła balansować pomiędzy swobodnym, otwartym i kreatywnym poszukiwaniem możliwości, przy zachowaniu wysokiej jakości swojego rozwiązania. Zachęcać zespół do tego, by się nie poddawał w sytuacji, gdy wyzwanie jest zbyt trudne. Angażować ich do ewaluowania osiąganych rezultatów oraz do określenia obszarów, w których postęp jest znaczący. Zachęcać ich do regularnego przeglądania i dyskutowania na temat swoich wysiłków, wyszukiwania przy tym sukcesów, które można by było świętować. Zwrócić również uwagę na elementy, które potrzebują jeszcze dodatkowego wysiłku lub udoskonalenia.
8. Zarządzanie zmianą - Członkowie zespołu sukcesu są w stanie dostrzec i zaakceptować nieuniknioną sytuację zmiany, nieoczekiwane wydarzenia. Pozostają otwarci na nowe i lepsze możliwości, a także konstruktywnie odpowiadają na okoliczności będące dla nich wyzwaniem.
Wysiłki lidera w tym obszarze powinny się skupiać na:
Konstruktywnym radzeniu sobie z nowościami, strukturą i autorytetami.
Rozpoznawaniu i dostosowywaniu się do różnych sposobów zarządzania informacją.
Rozpoznawaniu i dostosowywaniu się do różnych sposobów podejmowania decyzji.
Stawianiu czoła zmianie w sposób naturalny.
Rozwijać, przewodzić, uczcić - Lider dostarcza członkom swojej drużyny możliwości, aby stali się świadomi swoich preferencji i potrafili zaakceptować różnice w stylach, jakie istnieją wewnątrz waszej grupy. Uczy, jakie narzędzia należy stosować, aby praca grupy była bardzie wydajna. Pomaga członkom drużyny zrozumieć i opisać sytuację, w której się znajdują oraz oczekiwaną przyszłość. Podczas postępów w ich pracy powinien zachęcać ich do patrzenia zarówno w tył jak i do przodu. Rozjaśniać im sytuacje, w jaki sposób ich dokonania i rezultaty się zmieniły od momentu, w którym zaczynali oraz co muszą jeszcze zmienić, aby ruszyć z miejsca. Chwalić każdy krok do przodu jako konstruktywną zmianę w dobrym kierunku.
„Słucham i zapominam, widzę i pamiętam, działam i umiem" - Konfucjusz
Podążając za myślą Konfucjusza zachęcam do sprawdzenia rad zawartych w tym artykule. Na rezultaty nie trzeba będzie długo czekać! Więcej o narzędziach wykorzystywanych w procesie Kreatywnego Rozwiązywania Problemów (CPS) oraz o stylach rozwiązywania problemów można się dowiedzieć podczas aktywizujących, praktycznych i profesjonalnych szkoleń trenerskich DI oraz „Warsztatów Innowacyjności DIcor". Chętnie służymy również pomocą w dostosowywaniu procesu CPS do nauki przedmiotów szkolnych.
