Witamy w dziale

"PRZESTRZEŃ KREATYWNOŚCI"

Klimat dla Kreatywności w Szkole

Czy obecny system nauczania wspiera i rozwija twórczy potencjał uczniów?

W jaki sposób myślenie twórcze jest symulowane na lekcjach poszczególnych przedmiotów?

Czy i jak postawy kreatywne są wspierane w podręcznikach i ćwiczeniach szkolnych?

Podobnych pytań można by zadać dużo więcej. Aby móc dyskutować nad odpowiedziami trzeba postawić zasadnicze pytanie:

Jakie warunki należałoby stworzyć, aby szkoła lepiej jeszcze odpowiadała na zmieniające się potrzeby edukacyjne i skuteczniej wykorzystywała potencjał twórczy nauczycieli i uczniów?

Harley Jonem powiedział: „Jeśli przedsiębiorstwo nie rozwija się nieustannie, w rzeczywistości cofa się. Utrzymanie status quo jest praktycznie niemożliwe.”

Szkoła jest swego rodzaju przedsiębiorstwem, w którym istnieje silna potrzeba kształcenia kreatywnego społeczeństwa, wciąż jednak brakuje skutecznych narzędzi, aby nauczać młodych ludzi bycia twórczymi i innowacyjnymi.

Przeszkody w rozwoju kreatywności zarówno wśród nauczycieli , jak i uczniów dotyczą:

1/realizacji zbyt obszernych programów szkolnych

2/ postaw samych nauczycieli , uczniów

3/ zbyt małej autonomii w zarządzaniu szkołą i jej organizacją

Oprócz wyżej wymienionych barier, istotnym inhibitorem wspierania twórczości w szkole, jest także niedostrzeganie i wręcz marginalne traktowanie potrzeby stworzenia systemowych działań w edukacji, które umożliwiłyby i upowszechniłyby kształcenie postaw kreatywnych wśród dzieci i młodzieży.

Nauczyciele mają wprawdzie sporą swobodę co do metod realizacji procesu nauczania, brakuje im jednak skutecznych narzędzi rozwijania aktywności twórczej w zespole klasowym.

W podstawie programowej, na każdym szczeblu nauczania, istnieje zapis o konieczności twórczego rozwiązywania problemów w sposób twórczy , występuje on jednak nie jako samodzielne, ważne zadanie we współczesnej edukacji, ale jako jeden z celów w rozwoju poznawczym i estetycznym dziecka.

K. Szmidt (2007) pisze: „Dokumenty, ani nie precyzują użytych w nich terminów: postawa twórcza, postawa kreatywna, indywidualne zdolności twórcze, rozwiązywanie problemów w sposób twórczy, ani nie operacjonalizują ogólnych celów na cele praktyczne. Wobec tego brzmią fasadowo i nie zachęcają do konstruowania programów edukacyjnych, które byłyby urzeczywistnieniem postulatów prokreatywnych.”

Nowoczesna i konkurencyjna szkoła projektuje przyszłościowo swe funkcjonowanie.

Warto owo projektowanie rozpocząć od motywującego sposobu stawiania zadań nauczycielom
w zakresie jak kreatywnie nauczać i jak nauczać kreatywności uczniów.

Postawy kreatywne wśród młodych ludzi rozwijają się dzięki sprzyjającemu środowisku i pozytywnemu obrazowi samego siebie, dobrej samoocenie. Nowe, twórcze idee pojawiają się wówczas, gdy ludzie ich poszukują dostrzegając konieczność zmian, kiedy są zaangażowani, dociekliwi i zmotywowani.

Szkoła, która dostrzega potrzebę otwartości na zmiany zmierza w dobrym kierunku.

Dlaczego istnieje silna potrzeba we współczesnej edukacji nauczania twórczości i kształtowania kreatywnych postaw wśród dzieci i młodzieży?

Odpowiedzi jest wiele.

Postawa twórcza charakteryzuje się umiejętnością zestawienia zagadnień różniących się od siebie, łatwością dostrzegania tego, co dla innych jest niezauważalne, podchodzenia do problemu z różnych punktów widzenia i poszukiwania wielu różnych sposobów jego rozwiązania. Osoba twórcza kwestionuje status quo, podważa przyjmowane założenia, poszukuje nowych możliwości, często używa wyobraźni, jest zorientowana na przyszłość, częściej podejmuje ryzyko, potrafi dostosować się do zachodzących w jej otoczeniu zmian, dostrzega związki między elementami, które na pierwszy rzut oka wydają się nie być ze sobą powiązane, potrafi wyjść poza schemat myślenia, rozwiązywania problemu, działania…

S. Popek postawę twórczą ujmuje jako interakcyjny układ złożony z dwóch sfer; poznawczej
i charakterologicznej. Sfera poznawcza określana jest jako zachowania heurystyczne, związana jest
z takimi cechami jak: samodzielność obserwacji, wyobraźnia twórcza, myślenie dywergencyjne, elastyczność intelektualna, aktywność poznawcza, wysoka sprawność intelektualna, umiejętności konstrukcyjne. W sferze charakterologicznej postawa twórcza określana jest jako nonkonformizm. Zawiera w sobie takie cechy jak: niezależność, aktywność, ekspresję, tolerancję, wysokie poczucie własnej wartości.

Prawdziwy twórca docenia pomysły i to nie tylko własne. Pożądaną umiejętnością osoby kreatywnej jest zachęcanie innych do generowania jak również ujawniania twórczych, oryginalnych pomysłów
i sposobu myślenia – „zarażanie innych”.

Do kreowania twórczych zachowań i postaw nieodzowna jest pozytywna atmosfera i motywacja. Motywacja wewnętrzna występuje tylko wówczas, kiedy wykonanie czynności stanowi cel sam w sobie, dostarcza wewnętrznych nagród i zadowolenia.

Motywacja wewnętrzna opiera się na potrzebach kompetencji i samo-ukierunkowania.

Dostarcza energii dla wielu zachowań i procesów psychicznych, których pierwotną nagrodą jest doświadczenie skuteczności w działaniu i autonomii.

Tworzenie klimatu dla rozwoju kreatywności w szkole to pozostawienie uczniowi życzliwej swobody
i autonomiczności w tworzeniu i działaniu. a także zgoda na popełnianie przez niego błędów, poszukiwanie, eksperymentowanie, możliwość dyskutowania i podejmowanie ryzyka bez konsekwencji i krytyki ze strony nauczyciela.

Twórczy nauczyciel inspiruje uczniów do tworzenia stwarzając sytuacje nie do końca określone, czy zdefiniowane, wpiera ich w możliwości uczenia się i doskonalenia w wybranych zagadnieniach, stosuje ocenę kształtującą odnosząc się do wytworów pracy ucznia i jego sukcesów.

T. Amabil (1999) wśród ważniejszych czynników warunkujących proces twórczy, powstawanie wytworów twórczych oraz kształtowanie się twórczej osobowości wymieniła:

- poczucie wolności,

- pracę / pracowitość

- zadania i problemy stanowiące wyzwania

- zdolność do tworzenia

- produktywność

„Skończyły się czasy indywidualnych odkrywców i wynalazców (…).sukces jest wynikiem współpracy, która może wyzwolić tak zwany efekt synergetyczny” (Dobrołowicz, 1993, s.155)

Więcej na temat kreatywności i twórczości czytaj poniżej... ( autor: Teresa Kosiarek)

--------------------------------------------------------

Serdecznie zapraszamy, w zakończonym już Roku Innowacji i Kreatywności,

do zapoznania się z mini-kursem "Jak uczyć efektywnie i twórczo"?

Jak uczyć efektywnie i twórczo? (Wiga Bednarkowa, T.Kosiarek, H. Bednarkówna, J.Rybczyńska)